فرهنگ و تاريخ | سرگرمي | نيازمنديها | مذهبي | اقتصادي | خانواده و اجتماع | هنر | اخبار | ورزش | کامپيوتر | گردشگري | صنعت و دانشگاه | صفحه اصلي

معرفي آثار تاريخي ايران
معرفي آثار تاريخي جهان
جاذبه هاي گردشگري
شهرها و استانهاي ايران
افسانه ها و آثار تاريخي
عجائب هفتگانه جهان
موزه هاي ايران  و جهان
خريد بليط قطار و هواپيما
هتل ها و مهمانسراها
آژانس هاي مسافرتي
گالري عکسهاي گردشگري
گالري عکسهاي تاريخي
 
 

عنوان: گنبد عظيم سلطانيه زنجان

نويسنده: معمار

منبع اطلاعاتي: persia.blogfa.com            تاريخ نگارش: 06/08/1386

عکس
 

 

گالري تصاوير

 

- - - - -

   
 
 

گنبد عظيم سلطانيه در حال حاضر در بين خانه هاي خشتي سلطانيه همچون نگيني مي درخشد و گوشه اي از هنر و معماري را به عالميان عرضه مي دارد.در قسمت جنوب غربي ارگ سلطنتي ( كهندژ ) شهر سلطانيه ، آرامگاه سلطان محمد خدابنده اولجايتو به مثابه يكي از عظيم ترين آرامگاههاي اسلامي و شايد با شكوهترين آنها موسوم به گنبد سلطانيه قرارگرفته است.
تعدادي از محققين اسم قديمي سلطانيه را ( شروياز ) دانسته اند ، هم چنانكه قبلا" مذكور افتاد شروياز كه امروزه ( ويار ) و ( وير ) ناميده مي شود.نام ديگر منطقه سلطانيه ( قنغوراولانگ ) است. اين كلمه نيز مورد تجزيه و تحليل پژوهشكران قرار گرفته و در رابطه با كلمه ( قنغور ) اظهار نظرهاي متعددي به عمل آمده. تاريخ احداث آرامگاه اولجايتو به طور مشخص در حد فاصل سالهاي 704 712 و به دستور سلطان محمد خدابنده و با توليت و نظارت خواجه رشيدالدين فضل الله همداني ساخته شده است.

 


◄   دليل ايجاد گنبد سلطانيه:
در مورد علل احداث اين بنا در تواريخ چنين آمده است: اولجايتو پس از طرح سلطانيه تصميم گرفت كه به تقليد از آرامگاه برادرش غازان خان ، آرامگاه رفيع و با شكوهي براي خود بسازد به همين جهت براي بر پايي اين آرامگاه ، هنرمندان از هر سو به سلطانيه آمدند تا يكي از شاهكارهاي عظيم دوره مغول را به عرصه ظهور برسانند

بناي گنبد سلطانيه در سال 702 ه ( به روايتي ) بر اساس طرح آرامگاه غازان خان كه آن نيز از بناي آرامگاه سلطان سنجر در ( مرو ) الهام گرفته ، ساخته شده بود با اين تفاوت كه پلان آرامگاه سلطان سنجر مربع ،‌و پلان گنبد سلطانيه هشت ضلعي است. اگر چه تا حد زيادي معماري آرامگاه سلطان سنجر در بناي سلطانيه تاثير گذاشته بود ليكن حيزهاي ابتكاري در بناي اخير بحدي است كه آنرا بصورت يكي از شاهكارهاي هنر و معماري ايران در آورده است كه بعدها نمونه و الگوئي براي احداث تعداد زيادي از انبيه اين دوره شد. همچنين معماري گنبد سلطانيه را شخصي به نام سيد علي شاه انجام داده است.

ظاهرا" هنگامي كه اولجايتو امر به احداث آرامگاه خود كرد هنوز يكي از مذاهب اسلام را به عنوان مذهب رسمي انتخاب ننموده بود. وي تقريبا" در سال 709 ه يعني موقعيكه كار ساختماني گنبد رو به اتمام بود سفري به عراق نمود و تربت پاك امام حسن ( ع‌ ) و حضرت علي را در كربلا و نجف زيارت كرد.
بنا به قولي ، بر اثر تشويق و ترغيب علما و روحانيون بزرگ شيعه كه در آن زمان در دستگاه حكومتي صاحب منزلتي بودند، اولجايتو مذهب تشيع را به عنوان مذهب رسمي پذيرفت و بعد از مدتي تصميم گرفت كه آرامگاه خود را به ائمه اطهار اختصاص دهد. بدين منظور قصد انتقال اجساد مطهر آنان حضرت علي و امام حسين را به سلطانيه داشت تا بر رونق تجاري و اهميت مذهبي پايتخت جديد التايس خود بيفزايد.لذا دستور داد تاتزئينات داخلي بنا كه تا آن روز انجام نگرفته بود طوري بپردازند كه در آن شعائر مذهب تشيع بخوبي مورد استفاده قرار گيرد. بهمين جهت بود كه كلمه ((علي)) به طور مكرر با كاشي در متن آجر نوشته شده است
در همين اوان سلطان محمد خدابنده دستور ساختن آرامگاهي ساده براي خود در جنب گنبد اصلي را صادر كرد كه به گفته مورخين اين بناي آجري ظرف چند هفته به اتمام رسيد
انتقال اجساد مطهر ائمه بخاطر مخالفت شديد علماي شيعه يا بقولي خواب سلطان كه حضرت علي بن ابيطالب را نارضي ديده بود وآن حضرت از اين عمل ناراضي بود ، انجام نگرفت و منصرف شد.
بنابر اين سلطان ايلخاني مصمم شد كه دوباره اين بنا را به آرامگاهي براي خود اختصاص دهد. به نظر مي رسد كه در همين ايام از مذهب تشيع برگشت و مذهب اهل سنت را اختيار كرد. شايد به همين منظور بود كه دستور داد تمام تزئينات معرق كاري كه كلمه (( علي ))‌ ( ع )‌ بر آن نقش بسته بود ، و تمام تزئينات آجري كاشيكاري و گره سازي را با پوشش از گچ اندودند و روي آن پوشش را با كتيبه و اشكال مختلف هندسي طرحهاي گل و بوته دار با رنگ آبي بر زمينه سفيد گچبري كردند كه اين عمل احتمالا" در سال 713 ه رخ داده. اولجايتو در سال 716 ه. يعني تقريبا" چهار سال بعد از اتمام بنا در سن 36 سالگي در گذشت و جسد وي در تابوتي از زر ناب در آرامگاه ابديش دفن شد.
 

◄   معماري و تزئينات بنا:
اساس طرح بنا بر عدد 8 قرار دارد و معلوم نيست اين عدد به چه منظوري انتخاب گرديده است ، آنچه در اين بنا ماننده بناهاي ديگر اسلامي به چشم مي خورد حالت تمرکزي است که اين هشت ضلعي در مرکز مجموعه بنا دارد. در قسمت همکف که براي قرار دادن مرقد حضرت علي در نظر گرفته شده بود فضاي بسيار وسيعي قرار دارد که براي طواف و اجراء مراسم خاص مذهبي از آن استفاده مي گرديد. سطح دوم که در هر يک از اضلاع 8 ضلعي ايواني را ايجاد کرده و به وسيله راهرو پوشيده اي به هم مرتبط مي باشند که به احتمال براي استقرار خانمها جهت ديدن مراسم مذهبي تعبيه گرديده است. سطح سوم عبارتست از غرفه هاي شبيه به طبقه دوم که بر روي نماي خارجي بنا ايجاد شده و دشت پيرامون در برابر آنها با زيبايي خاصي گسترده شده است ، اين غرفه ها به احتمال محل جمع شدن علما و طلاب علوم ديني بوده است ، در دوران صفويه اين غرفه ها را به اطاق تبديل ساخته اند و از آنها براي سکونت طلاب استفاده کرده اند.

در تعميرات اساسي گنبد سلطانيه اين ديوارهاي افزوده را که سبب سنگين شدن اسکلت بنا شده بود برداشتند و آن را به صورت نخستين آن بازگرداندند. سطح چهارم عبارت است از پشت بام بنا ، در اين محل فضاي مناسبي براي انجام حرکت آزاد در اطراف گنبد وجود دارد ، از اين فضا براي تعمير گنبد يا ريختن برف استفاده مي شده است.اين بنا داراي هشت مؤذنه بوده که تمام آنها خراب شده است ، اين مؤذنه ها براي پخش صداي اذان و خبر بطور يکنواخت در تمام شهر با چند نفر مؤذن تعبيه گرديده زيرا در صورت بودن يک منار به علت وجود گنبد صدا به تمام شهر نمي رسيد. شايد هيچ چيز به اندازه تزئينات سلطانيه رسالت فکري هنرمند را نشان ندهد زيرا اگر اسکلت بنا در فرم و روابط تاثير بسزايي دارد ولي براي عامه مردم قابل درک نيست و تنها همين تزئينات است که در وحله اول چشم بيننده را خيره مي کند و نحوه تفکر هنرمند زمان را براي بيننده به روشني بازگو مي سازد به عنوان مثال کلمات الله به عنوان علت غايي جهان هستي ، محمد به عنوان بنيانگذار مکتب و علي به عنوان مظهر حکومت عدل الهي با خط تزئيني به بيننده القا مي شود.

بر روي پاقوس گنبد با ترکيب کاشي الوان که از رنگ سرد استفاده گرديده به خط بنائي ترکيبي از کلمات الله ، محمد و علي ايجاد گرديده ، اين طريقه در بدنه مناره ها هم به کار رفته است. در داخل فضا بر روي ديواره هاي ايوانهاي داخلي نيز به خط بنايي با ترکيب کاشي آبي و آجر کلمات الله محمد و علي نقش شده است ، در يک سري تقسيم بندي کاملا رياضي و با ايجاد مدول هاي متنوع بعضي از شعار هاي اسلامي همچون " لا اله الا الله - سبحان الله " به خط بنائي نوشته شده است ، در همين زمينه از کلمه علي نيز ترکيبهاي پيچيده رياضي عرضه شده که نمونه هاي آن را در تزئينات کاشي کاري ميابيم. به نظر مي رسد در تزئين کاشي ها فقط رنگ آبي مورد نظر بوده ولي به علت عدم امکانات تکنيکي رنگهاي متنوعي از آبي سير تا آبي آسماني و حتي سبز پررنگ مايل به آبي بوجود آمده است ، ترکيب کلي اين رنگها در گنبد اصلي ، رنگ فيروزه اي بسيار زيبايي ايجاد مي کند که اين نوع رنگ ها در ترکيبات داخلي گنبد هم مورد استفاده قرار گرفته است.
 

 

 

 

 

گروه علمي فدک

کليه مطالب ارسالي با نام اشخاص و ذکر منبع در اين سايت درج مي شود

راهنما  |  آمار سايت  |  درباره ما  |  تماس با ما  |  نظر خواهي  | آرشيو  |  عضويت در سايت