فرهنگ و تاريخ | سرگرمي | نيازمنديها | مذهبي | اقتصادي | خانواده و اجتماع | هنر | اخبار | ورزش | کامپيوتر | گردشگري | صنعت و دانشگاه | صفحه اصلي

صفحه اول فرهنگ و تاريخ
روز شمار تاريخ ايران و جهان
فرهنگ و تاريخ کشور ايران
فرهنگ و تاريخ ساير ملل
تاريخ سياسي ايران
تاريخ اسلام
 
 
 
 
 
 

عنوان: مبدا تاريخ و پرچم ملي ايران

نويسنده: محمد مهدي مالکي       ايميل: geoaria@yahoo.com 

منبع اطلاعاتي: geoaria.blogfa.com  post-112            تاريخ نگارش: 05/02/1385

عکس
 

 

گالري تصاوير

 

مطالب مرتبط 1

   
 
 

در افکار عمومي ايران نماد شير و خورشيد بدون هيچ دليل روشن و قابل قبولي ، به نماد حکومت شاهنشاهي تبديل شده است.همين اشتباه رايج ، در باره مبدا تاريخ نيز وجود دارد و تاريخهايي که با عدد 2500 آغاز ميشوند شاهنشاهي و حتي پهلوي ! محسوب مي‌شوند.امروز به شرح کوتاهي در مورد پرچم و مبدا تاريخ ايران مي‌پردازم.

◄    تاريخچه پرچم ايران
از زمان تاسيس امپراتوري ايران (که خود هخامنشيان آن را پارسا مي‌خواندند) کشور ما داراي پرچم بوده است. کورش بزرگ بنيانگذار کشور ايران با متحد کردن اقوام گوناگون ايراني توانست پادشاهي بزرگ و مستحکمي را پايه گذاري کند.
پرچم اين پادشاه براساس نوشته هاي تاريخي چيزي شبيه به تصوير مقابل بوده است.در بخش افسانه اي تاريخ ايران از درفش کاويان يا پرچم کاوه آهنگر نيز نام برده شده است که در اينجا کاري با آن نداريم.
آنگونه که مي‌دانيد دين ايرانيان در روزگار هخامنشي و حتي پيش از آن ايين مهر يا ميترا (خورشيد) بوده است.شير و خورشيد نيز دو نشان از نماد هاي دين ميترا هستند.براي قرنهاي پياپي شير نشان کشور ايران بوده است. آنگونه که ميدانيد بيشتر کشور ها يک جانور را به عنوان سمبلي از کشور خود استفاده مي کنند. مثلا نماد کشور آمريکا عقاب و يا سمبل کشور چين خرس پاندا است.در زمان اردشير ساساني شکار شير در ايران ممنوع گرديد. چرا که شير نمادي از کشور و مردم ايران بود.
اما نقش خورشيد براي اولين بار در زمان خوارزمشاهيان يا سلجوقيان بعد از اينکه خورشيد بر روي سکه ها نقش بست، بعد از مدت کوتاهي بر روي پرچم نيز نقش بست. و بدينگونه پرچم شير و خورشيد براي 950 سال پرچم ايران بود.نشان شير نيز بعدا در پرچم کشور ما ظاهر شد.در فرهنگ عامه مردم ايران ، شير نماد دلاوري قدرت است.سلطان محمود غزنوي بسال 1031 به دليل دلبستگي به شکار شير دستور داد نقش و نگار يک شير بر روي نقشه ايران قرار گيرد و از آنگاه هيچگاه تصوير شير - به جز دوران بسيار کوتاهي در زمان صفويان- از روي پرچم ايران برداشته نشد.حکومت هاي پياپي با وجود دشمني اي که با هم داشتند نقش پرچم را به عنوان نماد کشور ايران تغيير نمي دادند. حتي حکومت پهلوي با وجود اختلاف شديد با سلسله قاجار تغييري در پرچم کشور نداد و پرچم ايران سه رنگ خود را با نشان شير و خورشيد حفظ کرد.پرچم شير و خورشيد در زمان شهريار تواناي ايران ، نادر شاه افشار به شکل کنوني خود درآمد و در تمام حکومت هاي بعدي ظاهر خود را حفظ کرد تا زمان انقلاب سال 1357 در ايران.

◄   اما قضيه اين سه رنگ چيست ؟
رنگ سبز به احترام 90 درصد از مردم ايران که مسلمان هستند انتخاب شده است. اين رنگ ، مورد علاقه پيامبر اصلام بوده و نشانه دين اسلام نيز هست. رنگ سپيد پرچم ايران نشانه دين زرتشت ، نماد پاکي صلح و آرامش است. رنگ سرخ تفاسير گوناگوني دارد. برخي بر اين عقيده اند که چون انقلاب مشروطه در ماه مرداد (برج اسد ييا شير) به پيروزي رسيد اين رنگ نمادي از گرما و نيز نمادي از خون شهيدان مشروطه است. پس از انقلاب اسلامي نيز سه رنگ سبز ، سپيد و سرخ نگه داشته شدند ولي چندي پس از پيروزي به فرمان ايت اله خميني نماد شير و خورشيد حذف گرديد.تا مدتي پرچم ايران بدون نشانه بود (در دولت مهندس بازرگان) و پس از آن يک نماد جديد که توسط يک معمار طراحي شده بود (ارم الله) جايگزين آن شد و پرچم به صورت فعلي خود درآمد.آنچه که گفتم چکيده اي بود از تاريخچه پر فراز و نشيب پرچم ملي ايران. پرچم کشورمان در طول سالهاي گوناگون دگر گوني هاي ريز و درشتي بر خود ديده تا به ما رسيده است.اما هرچه هست پرچم ما نماد همبستگي ماست و يادگاري از تاريخ کهن کشور ايران.

◄   مبدا تاريخ ايران
از روزگاران بسيار کهن انسانها رويداد هاي تاريخي را براساس يک رويداد برجسته و مهم گاه شماري مي کرده اند.براي نمونه شيوع بيماري ها ، تولد پادشاه ، قحطي ، جنگ و چيزهايي از اين دست همواره به عنوان مبداء تاريخ مورد استفاده بوده اند.به مرور زمان گاهشماري ها بيشتر بر اساس رويداد هاي فرهنگي انجام شد.مثلا در ژاپن تولد امپراتور و در ميان اعراب جاهلي سال حمله به مکه (عام الفيل يا سال فيل) مبدا اريخي قرار گرفتند.پس از گسترش دين اسلام ، هجرت پيامبر اسلام به عنوان مبدا تاريخ در نظر گرفته شد.ايرانيان نيز براي سالها از تاريخ ورود خود به فلات ايران (مهاجرت بزرگ آريايي ها) به عنوان مبدا تاريخ استفاده مي کردند.از آنجا که هرچه عدد تاريخ بزرگتر باشد نشانه دارا بودن تاريخي کهن تر و سبب افتخار ملي است لذا برخي ملتها در چند دهه اخير از کهنترين رويداد مهم تاريخي خود براي مبدا تاريخ استفاده کرده اند.
مبدا تاريخ ايراني نيز که به غلط تاريخ شاهنشاهي يا پهلوي گفته شده نيز بر اساس تاجگذاري کورش بزرگ و تاسيس کشور ايران است.اين تاجگذاري در سرزمين بابل و همراه با انتشار منشور حقوق انساني کورش همراه بود.پس تاريخ 1384 هجري خورشيدي که هم ارز با 2565 ايراني است در واقع سن کشور ايران است و ربطي به پهلوي ها ندارد.559 سال پيش از تولد مسيح کشور ما تاسيس گرديد و امسال که نوروز را جشن ميگيريم در واقع جشن تولد 2566 سالگي کشورمان است.

◄   شير خورشيد چگونه به روي پرچم ايران گذاشته و برداشته شد
نخستين اشاره در تاريخ اساطير ايران به وجود پرچم، به قيام کاوه آهنگر عليه ظلم و ستم آژي دهاک(ضحاک) بر ميگردد. در آن هنگام کاوه براي آن که مردم را عليه ضحاک بشوراند، پيش بند چرمي خود را بر سر چوبي کرد و آن را بالا گرفت تا مردم گرد او جمع شدند. سپس کاخ فرمانرواي خونخوار را در هم کوبيد و فريدون را بر تخت شاهي نشانيد.فريدون نيز پس از آنکه فرمان داد تا پاره چرم پيش بند کاوه را با ديباهاي زرد و سرخ و بنفش آراستند و دُر و گوهر به آن افزودند، آن را درفش شاهي خواند و بدين سان " درفش کاويان " پديد آمد. نخستين رنگهاي پرچم ايران زرد و سرخ و بنفش بود، بدون آنکه نشانه اي ويژه بر روي آن وجود داشته باشد. درفش کاويان صرفاً افسانه نبوده و به استناد تاريخ تا پيش از حمله اعراب به ايران، بويژه در زمان ساسانيان و هخامنشيان پرچم ملي و نظامي ايران را درفش کاويان مي گفتند، هر چند اين درفش کاوياني اساطيري نبوده است. محمدبن جرير طبري در کتاب تاريخ خود به نام الامم و الملوک مينويسد: درفش کاويان از پوست پلنگ درست شده، به درازاي دوازده ارش که اگر هر ارش را که فاصله بين نوک انگشتان دست تا بندگاه آرنج است 60 سانتي متر به حساب آوريم، تقريباٌ پنج متر عرض و هفت متر طول ميشود. ابولحسن مسعودي در مروج اهب نيز به همين موضوع اشاره ميکند. به روايت اکثر کتب تاريخي، درفش کاويان زمان ساسانيان از پوست شير يا پلنگ ساخته شده بود، بدون آنکه نقش جانوري بر روي آن باشد. هر پادشاهي که به قدرت مي رسيد تعدادي جواهر بر آن مي افزود. به هنگام حملهٌ اعراب به ايران، در جنگي که در اطراف شهر نهاوند در گرفت درفش کاويان به دست آنان افتاد و چون آن را همراه با فرش مشهور " بهارستان " نزد عمربن خطاب خليفه مسلمانان، بردند وي از بسياري گوهرها، دُرها و جواهراتي که به درفش آويخته شده بود دچار شگفتي شد و به نوشته فضل الله حسيني قزويني در کتاب المعجم مينويسد: " امير المومنين سپس بفرمود تا آن گوهرها را برداشتند و آن پوست را سوزانيدند " با فتح ايران به دست اعراب - مسلمان، ايرانيان تا دويست سال هيچ درفش يا پرچمي نداشتند و تنها دو تن از قهرمانان ملي ايران زمين، يعني ابومسلم خراساني و بابک خرم دين داراي پرچم بودند. ابومسلم پرچمي يکسره سياه رنگ داشت و بابک سرخ رنگ به همين روي بود که طرفداران اين دو را سياه جامگان و سرخ جامگان مي خواندند. از آنجائي که علماي اسلام تصويرپردازي و نگارگري را حرام ميدانستند تا سالهاي مديد هيچ نقش و نگاري از جانداران بر روي درفش ها تصوير نمي شد


◄   نخستين تصوير بر روي پرچم ايران
در سال 355 خورشيدي 976 ميلادي که غزنويان، با شکست دادن سامانيان، زمام امور را در دست گرفتند، سلطان محمود غزنوي براي نخستين بار دستور داد نقش يک ماه را بر روي پرچم خود که رنگ زمينه آن يکسره سياه بود زردوزي کنند. سپس در سال 410 خورشيدي ( 1031 ميلادي ) سلطان مسعود غزنوي به انگيزه دلبستگي به شکار شير دستور داد نقش و نگار يک شير جايگزين ماه شود و از آن پس هيچگاه تصوير شير از روي پرچم ملي ايران برداشته نشد تا انقلاب ايران در سال 1979 ميلادي

◄   افزوده شدن نقش خورشيد بر پشت شير
در زمان خوارزمشاهيان يا سلجوقيان سکه هائي زده شد که بر روي آن نقش خورشيد بر پشت آمده بود، رسمي که به سرعت در مورد پرچمها نيز رعايت گرديد. در مورد علت استفاده از خورشيد دو ديدگاه وجود دارد، يکي اينکه چون شير گذشته از نماد دلاوري و قدرت، نشانه ماه مرداد ( اسد ) هم بوده و خورشيد در ماه مرداد در اوج بلندي و گرماي خود است، به اين ترتيب همبستگي ميان خانه شير ( برج اسد ) با ميانهٌ تابستان نشان داده مي شود. نظريه ديگر بر تاًثير آئين مهرپرستي و ميترائيسم در ايران دلالت دارد و حکايت از آن دارد که به دليل تقدس خورشيد در اين آئين، ايرانيان کهن ترجيح دادند خورشيد بر روي سکه ها و پرچم بر پشت شير قرار گيرد

◄   اميرکبير و پرچم ايران
ميرزا تقي خان اميرکبير، بزرگمرد تاريخ ايران، دلبستگي ويژه اي به نادرشاه داشت و به همين سبب بود که پيوسته به ناصرالدين شاه توصيه مي کرد شرح زندگي نادر را بخواند. اميرکبير همان رنگ هاي پرچم نادر را پذيرفت، اما دستور داد شکل پرچم مستطيل باشد ( بر خلاف شکل سه گوشه در عهد نادرشاه ) و سراسر زمينهً پرچم سفيد، با يک نوار سبز به عرض تقريبي 10 سانتي متر در گوشه بالائي و نواري سرخ رنگ به همان اندازه در قسمت پائين پرچم دوخته شود و نشان شير و خورشيد و شمشير در ميانه پرچم قرار گيرد، بدون آنکه تاجي بر بالاي خورشيد گذاشته شود. بدين ترتيب پرچم ايران تقريباٌ به شکل و فرم پرچم امروزي ايران درآمد.

 

◄   مشروطيت و پرچم ايران:
با پيروزي جنبش مشروطه خواهي در ايران و گردن نهادن مظفرالدين شاه به تشکيل مجلس، نمايندگان مردم در مجلس هاي اول و دوم به کار تدوين قانون اساسي و متمم آن مي پردازند. در اصل پنجم متمم قانون اساسي آمده بود: " الوان رسمي بيرق ايران، سبز و سفيد و سرخ و علامت شير و خورشيد است"، کاملا مشخص است که نمايندگان در تصويب اين اصل شتابزده بوده اند. زيرا اشاره اي به ترتيب قرار گرفتن رنگها، افقي يا عمودي بودن آنها، و اين که شير و خورشيد بر کدام يک از رنگها قرار گيرد به ميان نيامده بود. همچنين دربارهً وجود يا عدم وجود شمشير يا جهت روي شير ذکري نشده بود. به نظر مي رسد بخشي از عجلهً نمايندگان به دليل وجود شماري روحاني در مجلس بوده که استفاده از تصوير را حرام مي دانستند.

نمايندگان نوانديش در توجيه رنگهاي به کار رفته در پرچم به استدلالات ديني متوسل شدند، بدين ترتيب که مي گفتند رنگ سبز، رنگ دلخواه پيامبر اسلام و رنگ اين دين است، بنابراين پيشنهاد مي شود رنگ سبز در بالاي پرچم ملي ايران قرار گيرد. در مورد رنگ سفيد نيز به اين حقيقت تاريخي استناد شد که رنگ سفيد رنگ مورد علاقهً زرتشتيان است، اقليت ديني که هزاران سال در ايران به صلح و صفا زندگي کرده اند و اين که سفيد نماد صلح، آشتي و پاکدامني است و لازم است در زير رنگ سبز قرار گيرد. در مورد رنگ سرخ نيز با اشاره به ارزش خون شهيد در اسلام، بويژه امام حسين و جان باختگان انقلاب مشروطيت به ضرورت پاسداشت خون شهيدان اشاره گرديد. وقتي نمايندگان روحاني با اين استدلالات مجباب شده بودند و زمينه مساعد شده بود، نوانديشان حاضر در مجلس سخن را به موضوع نشان شير و خورشيد کشاندند و اين موضوع را اين گونه توجيه کردند که انقلاب مشروطيت در مرداد (سال 1285 هجري شمسي 1906 ميلادي) به پيروزي رسيد يعني در برج اسد(شير).

از سوي ديگر چون اکثر ايرانيان مسلمان شيعه و پيرو علي هستند و اسدالله از القاب حضرت علي است، بنابراين شير هم نشانهً مرداد است و هم نشانهً امام اول شيعيان در مورد خورشيد نيز چون انقلاب مشروطه در ميانهً ماه مرداد به پيروزي رسيد و خورشيد در اين ايام در اوج نيرومندي و گرماي خود است پيشنهاد مي کنيم خورشيد را نيز بر پشت شير سوار کنيم که اين شير و خورشيد هم نشانهً علي باشد هم نشانهً ماه مرداد و هم نشانهً چهاردهم مرداد يعني روز پيروزي مشروطه خواهان و البته وقتي شير را نشانهً پيشواي امام اول بدانيم لازم است شمشير ذوالفقار را نيز بدستش بدهيم.

بدين ترتيب براي اولين بار پرچم ملي ايران به طور رسمي در قانون اساسي به عنوان نماد استقلال و حاکميت ملي مطرح شد. در سال 1336 منوچهر اقبال، نخست وزير وقت به پيشنهاد هياًتي از نمايندگان وزارت خانه هاي خارجه، آموزش و پرورش و جنگ طي بخش نامه اي ابعاد و جزئيات ديگر پرچم را مشخص کرد. بخش نامهً ديگري در سال 1337 در مورد تناسب طول و عرض پرچم صادر شد و طي آن مقرر گرديد طول پرچم اندکي بيش از يک برابر و نيم عرضش باشد .


◄   پرچم بعد از انقلاب
در اصل هجدهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مصوب سال 1358 (1979 ميلادي) در مورد پرچم گفته شده است که پرچم جمهوري اسلامي از سه رنگ سبز، سفيد و سرخ تشکيل مي شود و نشانهً جمهوري اسلامي در وسط آن قرار دارد.
 

 

 

 

 

گروه علمي فدک

کليه مطالب ارسالي با نام اشخاص و ذکر منبع در اين سايت درج مي شود

راهنما  |  آمار سايت  |  درباره ما  |  تماس با ما  |  نظر خواهي  | آرشيو  |  عضويت در سايت