فرهنگ و تاريخ | سرگرمي | نيازمنديها | مذهبي | اقتصادي | خانواده و اجتماع | هنر | اخبار | ورزش | کامپيوتر | گردشگري | صنعت و دانشگاه | صفحه اصلي

صفحه اول زمين شناسي
آموزش علوم زمين شناسي
نرم افزارهاي زمين شناسي
مراکز علمي و تحقيقاتي
سايتهاي زمين شناسي
گالري عکس زمين شناسي
 
 
 

عنوان: زمين شناسي نفت (قسمت سوم)

نويسنده: مهدي داودي             ايميل: geologyinfo@gmail.com

منبع اطلاعاتي: gsim.blogfa.com             تاريخ نگارش: 17/03/1387

 

 

گالري تصاوير

 

قسمت اول

 

قسمت دوم

 
 
 

◄   فاکتورهاي تدفين موثر بربلوغ حرارتي:
چون بلوغ حرارتي توسط زمان وحرارت وپختگي کنترل مي شود تاريخچه تدفين به شدت بلوغ حرارتي سنگ منشاءراتحت تاثير قرارمي دهد.شکل زيرچهارنوع مسيري را که توسط يک سنگ قديمي 80ميليون ساله که عمق دفن کنوني آن سه هزارمتر است را نشان مي دهد درشکل A سنگ بايک نرخ ثابت درتمام تاريخ 80 ميليون سال دفن شده است.درشکل B دفن درطي 60 ميليون سال اول خيلي آهسته بوده ودر 20ميليون سال آخرکاملا سريع شده است.درشکل C برعکس دفن سريع درطي 20 ميليون سال اول رسوب گذاري را نشان مي دهد که با يک هياتوس(گپ) رسوبي غيرفرسايشي هم راه بوده است.براي 60 ميليون سال آخر درشکل D ،40ميليون سال دفن سريع تا عمق 4000متري سپس يک هياتوس رسوبي (غيرفرسايشي) از40 تا 20ميليون سال (طي 20 ميليون سال) وبعد در طي 20ميليون سال آخر بالا آمدگي وفرسايش به عمق سه هزار متري ورسوبات اتفاق بلوغ محاسبه شده براي اين 4شکل نشان مي دهد که اين مقدار درشکل D به مراتب بالاتراست زيرا رسوبات به عمق 4000 متررسيده ودراين جا درجه حرارت بالا تراست وحتي براي مدت زماني بدون آن که فرسايشي دررسوبات انجام گيرد دراين عمق ودرجه حرارت قرار گرفته است.

 

 

◄   شيل هاي نفتي:
سنگ منشاء هايي هستند که هيچ گاه به درجه حرارت لازم جهت زايش نفت وگاز نرسيده اند.اين سنگ هاي دانه ريزکه عمدتا ازجنس شيل مي باشند مقدار قابل توجهي کروژن دارند يک شيل نفتي ويک سنگ منشاء نفت به مقدارزيادي با يک ديگر متفاوتند.شيل نفتي نابالغ است وفقط تحت تجزيه حرارتي ، نفت توليد مي کند.ولي ازنظر غني بودن ازکروژن معمولا ازسنگ مادر غني تر است.شيل ها يي که غني از ماده آلي اند وبه طور عميق دفن شده اند وشيل هاي پر باري نيستند درشيل هاي نفتي نفت درساختمان پيچيده کروژن قراردارد که اين نفت فقط با حرارت دادن شيل نفتي تابيش از ˚c500 وطي فرايند پايروليز توليد مي شود معمولا حداقل 5% وزني محتوي مواد آلي (TOC) براي شيل نفتي درنظر گرفته مي شود.تمامي شيل هاي نفتي عمدتا کروژن نوع يک و نوع دو دارند.شيل هاي نفتي دربسياري ازنقاط دنيا درزمان ها مختلف يافت مي شوند.يکي از بهترين نمونه هاي شيل هاي نفتي مربوط به سازند گرين ريور(Green River) به سن ائوسن درغرب امريکا ست اين شيل يک شيل واقعي نيست بلکه مارن غني از کروژن نوع يک است که حدود دو تريليون بشکه نفت دارند.تخمين زده مي شود که شيل هاي دنيا بيش از 4تريليون بشکه نفت دارند که حدود دو درصد آن با تکنولوژي امروزي قابل استخراج است.

◄   محيط هاي رسوبي سنگ هاي منشاء:
ازمدت ها قبل رسوبا ت ريز دانه آواري وکربناته (شيل وميکرايت)به عنوان سنگ هاي اصلي منشاء نفت شناخته شده اندکه بايستي داراي مقداري مواد آلي باشند.دردريا مواد آلي درقسمت هايي حفظ مي شوند که ازنظر اکسيژن فقير باشند واين قسمت ها درلايه هاي پايين آب قرار دارند.هم چنين تجمع مواد آلي درقاره ها احتياج به شرايط خاصي دارد ازجمله باتلاق هاي پيتي (Bog Peat) که درآب وهواي مرطوب درمرحله اول زغال سازي تشکيل مي شوند اين مواد آلي عمدتا ازقطعات گياهي تشکيل شده که سرعت اکسيداسيون وتجزيه باکتريايي کم تري دارند وازنظر توليد نفت نسبت به نوع دريايي غني نيستند.پس علاوه بر مقدار ونوع ماده آلي وجنس سنگ منشا ء ومچوريتي آن فاکتورهاي ديگري نيز درارزيابي نفت زايي سنگ منشاء نقش مهمي دارند که مهم ترين آن ها عبارتند از:فاکتورهاي چينه شناسي ،ضخامت ،گسترش جانبي وحجم سنگ منشاء. دراين قسمت به محيط هاي رسوبي مناسب براي رسوب گذاري سنگ منشاءاشاره مي شود

      
+  حوضه هاي بسته درياي عميق: حوضه هاي بسته فاقد اکسيژن مکان هاي عمده تشکيل سنگ منشاء هستند درياي سياه رامي توان به عنوان نمونه امروزي مثال زد.دراين نوع حوضه ها کنترل کننده عمده رسوبات غني ازکربن آلي ،آب هاي کف فاقد اکسيژن است که منجربه حفظ زياد کربن آلي مي شود.اين حوضه ها باجابجايي کم آب بين سطح وعمق مشخص مي شوند.غالبا دراين حوضه ها يک زون باريک درستون آب وجود دارد که خصوصيات فيزيکي وشيميايي آب هم چون دما ،چگالي ،شوري ،اکسيژن وH2S به صورت ناگهاني تغيير مي کند درزير اين زون تجزيه مواد آلي محدودمي شود لذارسوبات اين زون غني از کربن آلي است.

      
+  مناطق با جريان هاي روبه بالا (Up Welling): اين مناطق نواحي هستند که توده هاي بزرگي از آب هاي سرد اقيانوسي موادغذايي واکسيژن محلول را ازاعماق اقيانوس به سطح انتقال مي دهند.اين آب ها داراي مواد مغذي هم چون نيترات ،فسفات وسيليکات هستند بنابراين باعث توليد موجودات زيادي مي شوند.امروزه سواحل شمال غرب وجنوب غرب افريقا ،پرو وشمال غرب امريکا مناطقي ازاين نوع مي باشند.

      
+  فلات هاي قاره بدون اکسيژن: شيل هاي سياه که درمحيط هاي کم عمق دريايي رسوب کرده اند عمدتا مربوط به پالئوزوئيک ومزوزوئيک هستند.چرخه هاي پيش روي وپس روي درياي اپي کانتي ننتال Epicontinental (کنار قاره )روي زغال سنگ هاي نارس باتلاقي وپهنه هاي دلتايي انجام مي شود وباعث فراواني وجريان مواد غذايي درمحيط دريايي مي شود. وبه همين ترتيب محيط مناسبي به دليل وجود شرايط احيايي براي تشکيل شيل هاي سياه فراهم مي گردد.

      
+  مخروط هاي زيردريايي پيش رونده: مخروط هاي زيردريايي پيش رونده سکانس هاي رسوبي هستند که دردرياي عميق نزديک قاره تجمع مي يابند وتوسط رودخانه تغذيه مي شوند.مواد آلي رسوب يافته دراين مخروط ها منشاء تخريبي دارند.وفقير از هيدروژن اند.ودراثر جريان هاي توربيدايتي دفن سريع مي يابند. ودرنتيجه مواد آلي حفظ مي شود مثال امروزي ؛مخروط هاي مي سي سي پي وبنگال است.

      
+  محيط هاي تبخيري: مطالعات اخيرنشان داده که توده هاي زيستي مي توانند درحد زيادي درمحيط هاي تبخيري وجود داشته باشند.مواد آلي موجود درلاگون خيلي شور ،شامل فرش هاي ميکروبي مانگروها وعلف هاي دريايي(Sea Grass )است.مثالي ازاين نوع محيط هاامروزه درحوضه تبخيري اليگوسن فرانسه ديده مي شود.

      
+  درياچه ها: به عنوان مکان هايي مناسب براي رسوب گذاري سنگ هاي غني ازنفت شناخته شده اند.غني شدگي رسوبات درياچه بستگي به تامين موادغذايي ازطريق رودخانه هايي که به درياچه مي ريزند وهم چنين پايداري اين مواد درداخل درياچه است که اکثر مواد الي درعميق ترين قسمت درياچه رسوب مي کند وشرايط حاکم بردرياچه ها معمولا احياي است.

      
+  سکانس هاي دلتايي رودخانه: رسوبات رودخانه دلتايي مهم ترين سنگ منشا براي گاز طبيعي هستند البته بعضا به عنوان سنگ منشا نفت نيز گزارش شده اند.ماسرال غالب درکروژن اين گروه ويترينايت است که منجربه تشکيل زغال سنگ مي شود که زغال منشاء گاز طبيعي ومتان مي شود.

◄   تکتونيک وسنگ منشاء:

پراکندگي سنگ منشاءها درطول زمان زمين شناسي نشان مي دهد که شرايط خاص تکتونيکي براي گسترش سنگ هاي منشا لازم است.حداکثر گسترش سنگ هاي منشا دريايي دردونين پسين ودرژوراسيک پسين کرتاسه است که دقيقا منطبق بر اشتقاق قاره ها وحداکثر فعاليت کششي ازجمله درحوضه هاي حواشي غيرفعال يکي از دلايلي که توسعه سنگ منشا را درشرايط کششي توجيه مي کند بالا آمدن جهاني سطح آب درياهاست که سبب گسترش فلات هاي قاره،جايي که سنگ هاي منشا دريايي نهشته مي شوند مي گردد.

◄   منابع:
      ●   زمين شناسي نفت محمد رضا رضايي (انتشارات علوي)
      
●   زمين شناسي نفت تاليف مرحوم عباس افشار حرب(انتشارات پيام نور)
      
●   زمين شناسي نفت فريدون سحابي (انتشارات دانشگاه تهران)
 

 

 

 

 

گروه علمي فدک

کليه مطالب ارسالي با نام اشخاص و ذکر منبع در اين سايت درج مي شود

راهنما  |  آمار سايت  |  درباره ما  |  تماس با ما  |  نظر خواهي  | آرشيو  |  عضويت در سايت