فرهنگ و تاريخ | سرگرمي | نيازمنديها | مذهبي | اقتصادي | خانواده و اجتماع | هنر | اخبار | ورزش | کامپيوتر | گردشگري | صنعت و دانشگاه | صفحه اصلي

صفحه اول زمين شناسي
آموزش علوم زمين شناسي
نرم افزارهاي زمين شناسي
مراکز علمي و تحقيقاتي
سايتهاي زمين شناسي
گالري عکس زمين شناسي
 
 
 

عنوان: نفت گيرها يا تله نفتي در مخازن نفت

نويسنده: مهدي داودي             ايميل: geologyinfo@gmail.com

منبع اطلاعاتي: gsim.blogfa.com             تاريخ نگارش: 26/02/1387

 

 

گالري تصاوير

 

مطالب مرتبط 1

 

مطالب مرتبط 2

 
 
 

◄   نفت گير(Oil Trap)

نفت گير يا تله نفتي يک از عوامل اصلي وضروري براي تجمع هيدروکربن مي باشد. وقتي که نفت از سنگ منشاءبه وجود ايد ازلايه هاي نفوذ پذير به طرف بالاشروع به حرکت کرده ومي تواند به سطح زمين برسد. مگر اين که مانعي درسه راه حرکت روبه بالاي آن قرار گيرد. بتواند درساختاري به نام تله انباشته شود. درشکل زير ساده ترين وفراوان ترين نوع نفت گير يعني نفت گير تاقديسي نشان داده شده است.


 

بالاترين بخش يک نفت گير، قله و پايين ترين بخش آن نقطه فرار است که منطبق برسطحي است که يک نفت گير پايين ترازآن سطح قادر به نگه داري هيدروکربن نيست.يک نفت گيرممکن است تا نقطه فرار از نفت مملو ويا فقط بخشي از آن پر شده باشد.فاصله عمودي بين قله تا نقطه فرار کلوژر ناميده مي شود.يک نفت گيرممکن است داراي نفت، گازيا مخلوطي از هر دوباشد.سطح تماس بين آب ونفت (OWC) سطح مشترک بين بخشي است که عمدتا ازنفت اشباع بوده وبخشي که عمدتا ازآب اشباع مي باشد به طورمشابه سطح تماس بين نفت وگاز(GOC) يا گاز وآب (GWC) وجود دارد.ارزيابي دقيق اين سطوح قبل ازمحاسبه ذخيره مخزن ضروري است.وقتي که نفت وگاز باهم دريک نفت گير وجود دارند گاز به علت چگالي کم تر دربالا قرار مي گيرد.نوع هيدروکربن درسنگ مخزن به نوع کروژن ،درجه بلوغ سنگ منشاء ،درجه حرارت وفشار مخزن بستگي دارد.
مرز بين آب ونفت ممکن است مشخص يا تدريجي باشد.*مرزناگهاني مشخصه مخزن تراواست ومرز تدريجي مشخصه مخازن باتراويي کم وفشار موئينگي بالاست.*بلافاصله درپايين زون هيدروکربن دار آب زيرين قراردارد ودرمجاورت مخزن آب حاشيه ديده مي شود.سطح تماس سيالات درنفت گيرها عمومامسطح است.مگر آن که جريان هاي هيدروديناميکي درآب زيرين موجب کج شدن سطح سيالات شود.تمامي ضخامت ستون نفت احتمال داردهيدروکربن توليد نکند.زيرا درداخل ستون نفت مخزن ممکن است به دليل ناهم گني ،فواصلي وجود داشته باشدکه ازنظر تراوايي ضعيف بوده وهيدروکربن توليد نکند.

يک ستون نفت را مي توان به سه بخش تفکيک کرد:

1- بخش توليد کننده 100%نفت

2- بخش تدريجي آب نفت

3- بخش توليد کننده 100% آب

بخش يک مخزن ممکن است حاوي درصدي آب باشد ولي به دليل اين که تراوايي نسبي نفت بسياربيش تراز آب است لذا توليد از اين بخش فقط نفت خواهد بود.بخش دوم که هم آب وهم نفت توليد مي کند؛خود به دوبخش اقتصادي وغيراقتصادي قابل تفکيک است.وبخش سوم بخشي که فقط آب توليد مي کند وآن به دليل تراوايي نسبي کم نفت نسبت به آب است.مرزهاي مختلفي دريک ستون نفتي تعريف شد.مرز نفت آزاد مرزي که درآن اشباع شدگي نفت درحدي است که اجازه توليدنفت رابه صورت 100% مي دهدواين مرزبرروي بخش تدريي قرار دارد ومعمولا بخشي است که نفت بيش از 70% اشباع شدگي دارد.مرز آب نفت اقتصادي مرزي است که ازآن به بالا نفت به اندازه کافي واقتصادي توليد مي شود.اين مرزمعمولا منطبق برنفت اشباع شدگي بيش از 50% است.مرز توليد آب نفت مرزي که توليد نفت از آن اقتصادي نيست اين مرز معمولا منطبق بر نفت اشباع شدگي 15- 20% است.بخش توليد کننده 100% آب که زيرمرز نفت آب توليدي قرارداردصرفا آب توليد مي کند وداراي اشباع شدگي خيلي کمي ازنفت است.
زماني که نفت گازي که داراي چگالي متفاوتي هستند بخواهند يک نفت گير را پر کنند نفت که سنگين تر است توسط گاز سبک تر که مي خواهد بخش بالايي نفت گير رااشغال کندجابجا مي شود.درچنين حالتي ممکن است جايگزيني گاز به حدي برسد که نفت را ازطزيق نقطه فرار نفت گير به بخش هاي ديگر براند.

◄   ظرفيت نفت گير و تجمع نفت گيرها:

ظرفيت نفت گير براي ذخيره نفت وگازبه عوامل مهم زيربستگي دارد:

      
●   حجم نفت گير (ارتفاع کلوژر وابعاد نفت گير)
      
●   تخلخل ونفوذ پذيري سنگ مخزن
      
●   فشارودرجه حرارت سيال داخل مخزن

تجمع دريک نفت گير بايک سنگ مخزن منفرد Pool ناميده مي شود.وجود چند مخزن مجاوربه يک ديگر چه ازنظر جانبي يا عمودي ،ميدان نفتي (Field) را توليد مي کنند.مانند ميدان مسجد سليمان
مجموعه ميدان هاي نفتي موجود در يک حوضه رسوب گذاري تحت عنوان ايالت Province يا حوضه Basin ناميده مي شود.

◄   انواع مهم نفت گيرها:

به طور کلي نفت گيرها درچهار گروه اصلي طبقه بندي مي شوند :

      
●   ساختماني
      
●   چينه
      
●   هيدروديناميک
      
●   مرکب

      
+   نفت گيرهاي ساختماني: عمدتا ناشي از فرايند هاي بعد ازرسوب گذاري بوده ودرتکوين آن ها نيروهاي زمين ساختي عامل اصلي.اين نفت گيرها به دودسته

الف) چين خوردگي

ب) گسلي تقسيم مي شوند.

ازمهم ترين نفت گيرهاي چين خورده ،نفت گيرهاي تاقديسي مي باشد.مثال هاي خوبي از اين نفت گيرها درحوضه زاگرس وجود دارد.اين نفت گيرها ناشي ازنيروهاي تراکمي يا فشارش هستند.چين خوردگي درحوضه زاگرس به صورت چين هاي کم دامنه(Low Amplitude) است.وبه همين دليل ميادين منابع عظيم نفت وگاز توليد شده وپوش سنگ آن ها بيش تر تبخيري است.
تقريبا تمام مخازن نفت وگازکشف شده در ايران وحدود 80%درجهان ازاين نوع (تاقديسي )مي باشند.نفت گيرهاي تاقديسي قوّار بزرگ ترين ميدان نفتي جهان را درعربستان مي سازد.اين نفت گير تاقديسي ازشش تاقديس ساده تشکيل شده طول اين ميدان Km250 وعرض آن Km20 مي باشد.ميدان گازي فوق عظيم کنگان (پارس جنوبي)که بزرگ ترين مخزن گازي جهان است ازنوع تاقديسي است.

      
+   سنفت گيرهاي نوع گسلي(Fault Traps ): دربسياري از ميدان هاگسل عامل تجمع وبه تله افتادن هيدروکربن هامي باشد.نقش اصلي گسل ها درايجاد نفت گير قرار دادن لايه هاي مخزني درمقابل لايه هاي ناتراواست.شکل زير:

 

 

اما مشکل اصلي دررابطه با گسل ها اين است که برخي ازگسل هابسته نيستند وسيالات داخل مخزن را ازخود عبور مي دهند.به هرحال براي شکل گيري نفت گير گسلي وجود دو عامل لازم است:

الف)سطح گسل بايستي به صورت يک سطح نفوذ ناپذير عمل کند.

ب)سنگ هاي مخزن بايد درمجاورت سنگ هاي ناتراواقرارگيرند.

انواع مختلف گسل ها مانند گسل نرمال- گسل معکوس -گسل راستا لغزوگسل تراستي وگسل رشدي مي تواندباعث ايجاد نفت گير گسلي شود.نفت گير گسلي فهود درعمان مثالي از نفت گيرهاي گسلي است.

      
+   نفت گيرهاي نوع دياپيري: فرايند دياپيريسم ازمکانيزم هاي مهم براي ايجاد انواع زيادي ازنفت گيرهاست.دياپيرها ياگنبدهاي نمکي از حرکت روبه بالاي رسوبات سبک که عموما نفت يا رس هاي پرفشار هستندبه وجود مي ايد.حرکت نفت باعث ايجاد چندين ساختار براي انباشته شدن نفت مي شود. گاهي اوقات دياپيرهايي از رس ها مانند گنبد هاي نمکي به طبقات جوان وسنگين تر نفوذ مي کنند ؛به طوري که گاهي به صورت گل فشان به سطح زمين مي رسند درشکل زير ساختمان يک گنبد نمکي هم راه با مناطق مختلفي ازآن ،که درآن نفت تجمع مي يابد.نشان داده شده است.
ميدان نفتي دمام اولين ميدان نفتي کشف شده در عربستان سعودي ازنوع نفت گير فوق کلاهک است.

      
+   نفت گيرهاي چينه (Stratigraphic Traps) : شکل گيري نفت گيرهاي چينه درارتباط با تغييرات ليتولوژيکي است.تغيير درليتولوژي يا درطي رسوب گذاري صورت مي گيرد.مثل تغيير رخساره دررسوبات کانال هاي رود خانه ويا ريف ها ويا ناشي ازتغييرات بعد از رسوب گذاري است مثل فرسايش رسوبات ويا دياژنز. تعيين موقعيت نفت گيرهاي چينه به مراتب مشکل تراز نفت گيرهاي ساختماني است؛چراکه اين نوع نفت گير ها به راحتي به وسيله مطالعات لرزه آشکارنمي شوند.وهم چنين فرايند هايي که درتشکيل آن ها دخالت دارند عموما خيلي پيچيده هستند.با توجه به تقسيم بندي ديتن هاوس نفت گيرهاي چينه را مي توان دردوسته اصلي قرار داد:

الف)نفت گيرهايي که ارتباطي به سطوح ناپيوستگي ندارند مثل نفت گيرهاي تغيير رخساره يا رسوبي ،نفت گيرهاي دياژنزي.

ب) نفت گيرهاي چينه مرتبط با ناپيوستگي ها که ممکن است نفت گير دربالاي ناپيوستگي يا درزيرناپيوستگي به وجود ايد.

5-نفت گيرهاي هيدروديناميکي :دراين نفت گيرها حرکت روبه پايين آب مانع ازحرکت روبه بالاي نفت وگازمي شود.نفت گيرهايي که صرفا هيدروديناميکي باشند بسيارکميابند ولي بسياري از نفت گيرها وجود دارند که نتيجه ترکيب نيروهاي هيدروديناميکي وعوامل ساختماني وچينه هستند.

      
+   نفت گيرهاي مرکب : نفت گيرهايي هستند که ازترکيب دوياچند نفت گيربه وجود مي ايند.نفت گيرهاي مرکب مي توانند ناشي ازعوامل ساختماني چينه اي، ساختماني وهيدروديناميکي ،چينه وهيدروديناميکي وغيره مي باشد.

◄   مقايسه اهميت نفت گيرها:

مقدار نفت درانواع مختلف نفت گير هابسيار متفاوت است.از کل ميدان هاي عظيم نفتي(Gaint Oil Field )شناخته شده که داراي بيش از 500ميليون بشکه ذخيره قابل بازيافت مي باشند ؛نفت گيرهاي تاقديسي 75%نفت گير هاي چينه 13% نفت گيرهاي مرکب9% نفت گيرهاي گنبد نمکي 2% ونفت گيرهاي گسلي فقط 1% آن ها را شامل مي شوند.
 

 

 

 

 

گروه علمي فدک

کليه مطالب ارسالي با نام اشخاص و ذکر منبع در اين سايت درج مي شود

راهنما  |  آمار سايت  |  درباره ما  |  تماس با ما  |  نظر خواهي  | آرشيو  |  عضويت در سايت