فرهنگ و تاريخ | سرگرمي | نيازمنديها | مذهبي | اقتصادي | خانواده و اجتماع | هنر | اخبار | ورزش | کامپيوتر | گردشگري | صنعت و دانشگاه | صفحه اصلي

صفحه اول بخش کشاورزي
دانشگاه ها و اساتيد کشاورزي
آموزش علوم رشته کشاورزي
نرم افزارهاي رشته کشاورزي
مراکز تحقيقاتي کشاورزي
پروژه تحقيقاتي کشاورزي
رده بندي سايتهاي کشاورزي
متخصصين رشته کشاورزي
بانک مقالات رشته کشاورزي
پايان نامه هاي دانشجويي
مجلات و نشريات کشاورزي
گالري عکس بخش کشاورزي
 
 

عنوان: ويزگيهاي  مناطق  خشك

نويسنده: علي رضا غفاري سعيد عبدالله زاده             ايميل: geologyinfo@gmail.com

منبع اطلاعاتي: gsim.blogfa.com             تاريخ نگارش: 25/10/1385

عکس
 

 

گالري تصاوير

 

مطالب مرتبط 1

 

مطالب مرتبط 2

 
 
 

تعريف و مشخصات  مناطق  خشك  در روشهاي  مختلف  طبقه بندي  اقليمي  تا حدودي  تفاوت  مي كند. اما  بنا به  يك  تعريف كلي  ، در اين  مناطق  ، تبخير  و تعرق  بيشتر  از نزولات  جوي است. به بيان  ديگر  از ديدگاه  هيدرولوژيكي  در اين  محيطها  بيلان  آب  منفي  است  چرا  كه به واسطه  درجه حرارت  بالا و خشكي  هوا  تبخير  و تعرق  از سطح  خاك  و گياه  از بارندگي  فزوني  مي گيرد.

به دليل  كمي بارندگي  ، پوشش  گياهي  در اين  مناطق  فقير  و پراكنده  است  و حيات وحش  و گياهان  بستگي  نزديكي به وجود  منابع  كوچك  و بزرگ  آب دارد بارندگيها در اين  مناطق  بسيار  نامنظم  و بعضاً  با شدت  زياد  مي بارد  كه عمدتاً  به دليل  نبود  پوشش  گياهي  كافي  و اقدامات  مديريتي  آبخير ،  باعث  وقوع  سيلابهاي  مخربي  مي گردد  و حتي  در مجاورت  درياها  و مناطق  مرطوب  نيز وجود دارند . برآورد  مي شود  كه در دنيا  بر 295 ميليون  هكتار  بيابانهاي  ساحلي  وجود دارد . بيابانهاي  ساحلي  در مجاورت  خليج فارس  و درياي  عمان  نمونه اي  از آنهاست. مهمترين  خصوصيات  مناطق  خشك  را مي توان  در موارد  زير خلاصه  كرد:

1- 1- بارندگي  پراكنده  و غير قابل  پيش بيني  بوده و تغييرات  سالانه  نسبت به  مقدار  متوسط  شديد  است.

2- 2-  مقدار  متوسط  تبخير  و تعرق  به مراتب  بيشتر  از متوسط  سالانه  بارندگي است.

3-  3-  آب  مهمترين  عامل  محدود كننده  رشد  كشاورزي  و توليد است.

4- 4-   تغييرات  زماني  و مكاني  وسيعي  در مورد  درجه حرارت  و خشكي  وجود دارد.

 

◄   تقسيم بندي  مناطق  خشك:

 اين مناطق  به دو زير ناحيه  خشك  و نيمه خشك  تقسيم  مي شوند  كه به ترتيب  به نامهاي  استپ  ( Stepp ) و بيابان  ( Desert ) موسومند. در جدول  1 تقسيم بندي  كلي  مناطق  خشك  و نيمه خشك  ارائه  شده است. ( بانك  جهاني  1988 ).

   

نيمه مرطوب

نيمه خشك

خشك

فراخشك

ناحيه

 

800-500

 

500-200

800-300

150 80 زمستانه

350-200 تابستانه

نزديك  به صفر

بارش سالانه

mm

كمتر از  25%

% 50-25

% 100-50

بالغ بر 100 %

تغييرات  سالانه  درون  منطقه اي

5/0 75 /0

5/0-2/0

2/0-3./0

كمتر از 03/0

نسبت P/ET

استپ و ساوانا

استپ هاي  ناپيوسته

پراكنده و نامشخص

تقريباً عاري از پوشش

پوشش گياهي

پرورش  دام و كشاورزي

پرورش  دام كشت ديم

پرورش دام به صورت  كوچ نشيني و كشاورزي  صرفاً  باستحصال آب

فاقد  كشت ديم  و فاقد  مرتع

كاربرد  بالقوه  اراضي

 

آنچنان  كه از  جدول  فوق  مشخص  مي شود  ميزان  بارندگي  در نواحي  خشك  به كمتر از  300 ميلي متر  در سال  محدود مي گردد و اكثراً  نيز  بيش  از  100 ميلي متر نيست  كه در  مقايسه  با مقادير  تبخير  و تعرق  كه  گاه  به چندين  متر  مي رسد  بسيار  اندك است  و لزوم  بهره گيري  هر چه  بيشتر  از  نزولات  جوي  و مخازن  آبهاي  زيرزميني  و منابع  آبهاي  سطحي  را  آشكار  مي سازد.

گسترش  نواحي  خشك  و بياباني  و پيامدهاي  بيابان زايي  در بسياري  از كشورهاي  منطقه  و شمال  آفريقا معضل  عمده  بر سر راه  توسعه  پايدار است. در جدول  2 برآوردي  از وسعت  نواحي خشك  و ميزان  بارندگي  سالانه  ارائه  شده.

  

A + B

ميزان  باران

كل مساحت

نام منطقه

 

400-100

كمتر از 100

 

 

96

653

4864

5751

شمال آفريقا

95

589

3033

3705

الجزائر

87

2132

548

3100

ايران ، افغانستان ، پاكستان

48

500

764

2625

سودان

74

300

170

637

سومالي

 

درايران  نيز  بخش  عمده  از ناحيه  مركزي  و جنوبي  كشور تحت  پوشش كوير  و بيابان  است كه كويرهاي  لوت و نمك  ازآن  جمله اند. طبق  آمارها و گزارشات  موجود ،  خطوط  همباران  اصلي  كه ناحيه  كويري  ايران  را  در بر مي گيرند. عمدتاً  100 ميليمتر  و 150  ميليمتر  هستند  كه البته  در بعضي  مناطق  نظير  قسمت  شمالي  حوزه  مركزي  اين  مقادير  به 25  و 50 ميليمتر  نيز  كاهش  مي يابد  كه نشانگر  خشكي  شديد  منطقه است . تبخير  از  سطح  اين  حوزه ها  نيز  بسيار  زياد  و به  بيش  از  2500 ميليمتر  در سال  بالغ  مي گردد  ( ميانگين  تبخير  سالانه  در شهرستان  طبس  در استان  خراسان  حدود  4075 ميليمتر  گزارش  شده است ) و از اين  هر گونه  توليد  و توسعه  كشاورزي  و صنعتي  در اين  نواحي  در گرو تهيه آب  خواهد بود.

مقابله  با گسترش  خشكي  و بياباني  شدن  چندان  ساده  نيست  ليكن  بشر مي تواند  فعاليتهاي  خود را در اين  زمينه  بر اساس  چرخه  آبشناسي  Hydrological  طوري  تنظيم  كند  كه مقدار  مشخصي  آب ، بدون  بروز  تاثيرات  نامطلوب  جانبي  نظير  پديده بيابان زائي  ،  نيازهاي  او را  برآورد  سازد.

 

◄   ويژگيهاي  زيستي  گياهان  و جانوران  در مناطق  خشك:

 فقدان  يا كمبود  شديد  بارندگي  و منابع  آبي  در مناطق  خشك  و نيمه خشك  و اقليم زيستي  خاص  اين نواحي  ،  سازگاري هاي  ويژه اي  در گياهان  و جانوران  بومي  مناطق  فوق  به وجود  آورده است  تا امكان  ادامه  حيات  در شرايط  تنش  رطوبتي  يا كيفيت  نامناسب  آب و خاك  داشته  باشند. گياهان  اين مناطق  داراي  خصوصيات  فيزيولوژيكي  و مرفولوژيكي  خاصي  هستند  كه باعث  مي شود  از حداقل  ذخيره  رطوبتي  در خاك  و هوا استفاده  كنند  و اندوخته  رطوبتي  گياه نيز  كمتر  از حد  معمول  تلف  شود. عميق ترين  سيستم  ريشه اي  براي جذب  آب  از  اعماق  پايين تر  خاك ، خاردارشدن  ساقه ها  و كوچك شدن  سطح  برگها  براي  كاهش  ميزان  تبخير  ،  وجود پوششي  مومي  و چرب  در سطح  برگها ،‌ افزايش  اندامهاي  ذخيره كننده  رطوبت  ، گوشتي  و آبدارشدن  ساقه  و..  نمونه اي  از اين  تغييرات  مرفولوژيكي  است. از نظر  ساختار  دروني  و فيزيولوژيكي  نيز  در گياهان  هورمونهاي  تنظيم كننده  خاص  با توجه  به  خشكي  اقليم  منطقه  و كمبود  رطوبت  ترشح  مي شود  و فرآيند تعرق  گياه  از ساز و كار  ويژه اي  تبعيت  مي كند.

 

گياهان  مقاوم  به خشكي  را اصطلاحاً  زيروفيت Xerophyte  گويند  كه به  4  گروه  تقسيم  مي شوند .

 

1- 1- گياهاني كه  از خشكي  فرار مي كنند : گياهاني هستند  كه مقاومت  چنداني به خشكي دارند  ولي بذر  آنها مقاوم  است  و طول  دوره  رشد  خود را  قبل  از  رسيدن  دوره  خشكي  ( Dry spell )  به اتمام  مي رسانند.

 

2- 2-  برخي  از  گياهان  نياز  آبي  خود را  حسب شرايط  كاهش  مي دهند. يعني  براي   توليد  1 واحد  ماده  خشك  آب  كمتري  مصرف  مي كنند  مثل  برخي  ارقام  غلات  در مناطق  نيمه خشك  كه اصطلاحاً  آن را  طفره  از خشكي  گويند.

 

3- 3-  گياهان  متحمل  خشكي :  اين  گياهان  خصوصيات  مرفولوژيكي  خاص  دارند  كه خشكي  را تحمل  مي كنند.

 

4- 4-  گياهان  مقاوم  به خشكي :  نظير  كاكتوسها  كه  آب  را درون  بافتهاي  خود  ذخيره  مي كنند  و درموقع  خشكي  از آن  استفاده  مي كنند.

 

گروهي  ديگر  از گياهان  بر اساس  خواهشهاي  اكولوژيكي  خود  مختص  كاشت  و رويش  در مناطق  خشك  و  كم آب  و به ويژه  اراضي  شور  هستند . كه عمدتاً  اراضي  و آبهاي  جاري  د رمناطق  خشك  و بياباني  به دليل  تبخير  زياد  شور  و لب شور  است. به اين گياهان  اصطلاحاً  شور پسند  ( Halophyte )  گويند.

 

ارقام و گونه هاي مختلفي از گياهان شورپسند ( انواع بوته اي تا درخچه ها و درختان ) در نقاط خشك ايران رشد و نمو دارند كه داراي كاربردهاي بالقوه فراواني نيز در مصارف مختلف هستند. در بسياري از كويرهاي جهان مخازن بزرگي از آبهاي شور وجود دارد كه حاوي مقادير زيادي نمك است. چنانچه بتوان به شكلي از اين آبهاي شور براي آبياري استفاده كرد ، اراضي كويري بيشتري به زير كشت مي آورد و آبهاي غير شوري كه در حال حاضر صرف آبياري مي شد را مي توان به مصرف شرب انسان ها رساند. يافته هاي جديد علوم خاك و فيزيولوژي گياهي و تكنيكهاي جديد آبياري نشان مي دهد كه با مديريت دقيق مي توان از آب شور براي كاشت گونه هاي متفاوتي از گياهان عادي و شور پسند كه خود نقش مهمي در تثبيت شنهاي روان و جلوگيري از بيان زائي دارند استفاده كرد.

 

 

 

 

 

گروه علمي فدک

کليه مطالب ارسالي با نام اشخاص و ذکر منبع در اين سايت درج مي شود

راهنما  |  آمار سايت  |  درباره ما  |  تماس با ما  |  نظر خواهي  | آرشيو  |  عضويت در سايت