به دليل عدم شناخت صحيح و يا عدم درک ميزان آسيب پذيري سريع آبهاي زيرزميني ، سهل‌انگاري هاي زيادي صورت گرفته است. اجازه داده‌ايم که بنزين و ساير مايعات مضر از مخازن زيرزميني به درون سفره‌هاي آبهاي زيرزميني نفوذ کند. آلاينده‌ها ، از محل‌هاي دفن زباله يا سيستم هاي فاضلاب که بطور غلطي ساخته شده‌اند، به داخل آن تراوش مي‌‌کنند. آبهاي زيرزميني از طريق زهاب حاصله از مزارع کشاورزي کود داده شده و مناطق صنعتي ، آلوده مي‌شوند. صاحبان خانه‌ها با ريختن مواد شيميايي به داخل فاضلاب يا روي زمين ، آبهاي زيرزميني را آلوده مي‌کنند. در حالي كه تاكنون در خصوص ميزان آلودگي آب در ايران اظهارنظرهاي مختلفي ارائه شده است، بانك جهاني در جديدترين گزارش خود از افزايش ٤٠ درصدي آلودگي آب در ايران خبر داد.
برپايه اين گزارش بانك جهاني اعلام كرد: سهم صنايع در انتشار مواد آلوده كننده در آب هاي ايران در سال ٢٠٠٣ به ترتيب، صنايع غذا و نوشيدني ٨/٤٣ درصد، صنايع توليد فلزات اوليه ٢/١٧، صنايع نساجي، ٥/١٢، صنايع مواد شيميايي، ٨/١٠، كاغذ و خمير ١/٧، صنايع چوب ٨/٠ صنايع سنگ و سراميك و شيشه ٦/٠ و ساير صنايع ٢/٧ درصد بوده است.
جديدترين گزارش بانك جهاني در سال ٢٠٠٧ در خصوص وضعيت آلودگي آب در كشورهاي مختلف جهان نشان مي دهد: در ايران ميزان آلودگي ارگانيك آب در سال ١٩٩٠ برابر با ١٠٢ هزار و ٦٨٩ كيلوگرم در روز بود كه اين رقم در سال ٢٠٠٣ به ١٤١ هزار و ٩٨٢ كيلوگرم در روز افزايش يافته است.
گزارش شاخص هاي توسعه جهان بانك جهاني در موضوع آلودگي آب در دو بخش انتشار مواد آلوده كننده ارگانيك در آب و نيز سهم صنايع در انتشار اين قبيل مواد تأكيد مي كند: مقدار انتشار مواد آلوده كننده ارگانيك آب در ايران در سال ١٩٩٠ برابر با ١٦/٠ كيلوگرم در روز به ازاي هر كارگر بوده و تا سال ٢٠٠٣ اين رقم ثابت مانده است. جالب آن كه ميزان انتشار مواد آلوده كننده آب از سال ١٩٩٠ تا ٢٠٠٣ در بيشتر كشورها از جمله چين، آمريكا، روسيه، هند، ژاپن، آلمان و برزيل كاهش يافته است.
در سال ٢٠٠٣ در تمام كشورهاي جهان بيشترين ميزان آلودگي آب براساس اعلام بانك جهاني مربوط به آلودگي ناشي از صنايع توليد غذا و نوشيدني بوده كه حداكثر آن نيز در كشور مولداوي ثبت شده است. براين اساس ٩٨ درصد از كل آلودگي آب در اين كشور در نتيجه آلودگي ناشي از صنايع توليد غذا و نوشيدني بوده است.

◄   منابع آبي و آلودگي آب:
واقعيت اين است كه با وجود تأمين بخش عمده اي از آب شرب در ايران از چاه هاي آب و منابع زيرزميني، نظارتي براي جلوگيري از نفوذ آلودگي به منابع آب زيرزميني به طور مطلوب صورت نگرفته است و ميزان آلودگي سفره هاي آب زيرزميني هر سال نسبت به سال پيش افزايش مي يابد. وجود صنايع و كارخانه هاي فاقد سيستم دفع فاضلاب در كشور خصوصا در كلان شهرها، رشد سريع جمعيت و فقدان اطلاع رساني دقيق به افراد در خصوص خطرات دفع نادرست فاضلاب و پساب خانگي و صنعتي و غيره از مهم ترين دلايل افزايش ميزان آلودگي در سفره هاي آب زيرزميني است.

◄   دلايل آلودگي منابع آبي زيرزميني :
فاضلاب و پساب خانگي بايد وارد سيستم اگو شود اما متأسفانه باتوجه به اين كه بيشتر شهرهاي كشور فاقد سيستم اگو مي باشند فاضلاب صنعتي و خانگي وارد رودخانه ها و آب هاي سطحي مي شود كه اين مشكل در مناطق حاشيه شهرها نگران كننده تر است. صنايع براساس دستورالعمل موظف به استانداردسازي پساب خود مي باشند اما هنوز در اين خصوص كوتاهي مي كنند.
در كنار پساب صنعتي و خانگي گاه شاهد ايجاد واحدهاي صنعتي كوچك و پراكنده در بيابان هاي اطراف شهر و حاشيه جاده ها مي باشيم كه نظارت بر آن ها كار مشكلي است و با توجه به گستردگي سفره هاي آب زيرزميني، صنايع پراكنده نيز باعث آلودگي مخازن آب هاي سطحي و زيرزميني مي شوند.
ماده اي به نام MPBE كه براي بالا بردن اكتان بنزين از آن استفاده مي شود، به حدي خطرناك است كه يك ليتر از اين ماده در صورت نفوذ به منابع آبي مي تواند ٥٠ ميليون ليتر آب را غيرقابل شرب كند. وي مي افزايد: همچنين يك ليتر روغن خودرو مي تواند باعث آلوده شدن ١٠ ميليون ليتر آب شود.
دفع نامناسب زباله نيز مي تواند باعث آلودگي منابع آب زيرزميني شود. زباله بايد تفكيك شود خصوصا زباله بيمارستاني. البته شيوه دفن زباله خانگي نيز در برخي مواقع بسيار آلوده كننده است.
 

◄   آلودگي آبهاي زيرزميني با فاضلاب:
فاضلابها به دليل دارا بودن مواد آلاينده نظير مواد مغزي ، ترکيبات آلي پايدار ، چربي و روغن ، پاک کننده‏ها و ....چنانچه بدون تصفيه وارد منابع زيستي شوند آنها را آلوده مي‏کنند . در حقيقت فاضلاب محلول رقيقي است که کليه آبهاي مازاد حاصل از فعاليتهاي حياتي انسان را در بر مي‏گيرد و شامل آبهاي مصرفي ناشي از بهداشت فردي مثل حمام ، شستشوي زمين ، ظروف و لباس و غيره مي‏باشد که 9/99 درصد آن را آب و بقيه يعني 1/0 درصد آن را مواد جامد معلق و محلول تشکيل مي‏دهد .
عملاً مي‏توان گفت مهمترين مواد موجود در فاضلاب شامل مواد آلي ، ازت ، فسفر ، کربن ، کلسيم ، منيزيم ، سولفات ، کلرور ، کربنات و بعضاً ترکيبات سنگين و غيره مي‏باشد . عوامل بيماري زا را نيز بايد به اين سياهه اضافه کرد. اولين اثر تخليه فاضلابها در منابع آبي ، کاهش اکسيژن محلول و در نتيجه مرگ و مير و يا کاهش موجودات آبزي و احتمالاً پيدايش مواد با بوهاي زننده در اثر اکسيداسيون غيرهوازي است .
دفع فاضلاب در کشور به عمدتاً به دو روش دفع روباز و چاه جاذب صورت مي‏گيرد . چنانچه شرايط زمين براي جذب فاضلاب مناسب باشد دفع فاضلاب در زمين امکان پذير است و سيستم چاه جذبي داراي کارآئي نسبتاً خوب و در مواردي کاملاً خوب مي‏باشد .

روش استفاده از چاه اگر چه سالها جوابگوي مشکل فاضلاب شهرها و روستاهاي کشور بوده است و به واسطه حجم کم فاضلاب و پائين بودن سطح آب زيرزميني در بسياري از نقاط کشور براي دفع فاضلابهاي خانگي هم از نظر بهداشتي و هم از نظر استفاده مجدد آب يک روش مورد قبول به شمار مي‏رفته است ليکن امروزه اين نوع دفع با توجه به افزايش روزافزون جمعيت و توسعه نسبتاً سريع مناطق مسکوني و افزايش مصرف آب و نوع آلودگيهاي موجود در فاضلاب موجب بروز اشکالات و نارسائيهائي شده است که روز به روز در حال تزايد است و در نتيجه روش سنتي به عنوان روش منسوخ و بدوي جلوه مي‏نمايد . از اشکالات اين روش ، آلودگي منابع آب زيرزميني و بالا آمدن سطح آب زيرزميني مي‏باشد . بطور متوسط هر نفر در روز حدود 110 الي 130 ليتر فاضلاب توليد مي‏کند

◄   کودهاي نيتروژن دار :
مصرف کودهاي نيتروژن دار بدون توجه به آثار سو بر خصوصيات خاک، محصولات کشاورزي و به ويژه محيط زيست، به طور چشمگيري افزايش يافته است. نيترات به عنوان عمده ترين شکل نيتروژن به راحتي به آب هاي زير زميني منتقل و موجب آلودگي آنها مي شود. آب هاي زير زميني به علت داشتن کيفيت مناسب و قابليت دسترسي آسان، مهمترين منبع تامين آب در مناطق خشک و نيمه خشک است. هدف از انجام اين تحقيق، بررسي آلودگي نيترات، توزيع و تغييرات آن در آب هاي زير زميني حاشيه زاينده رود در منطقه خشک و نيمه خشک استان اصفهان است. بدين منظور از باغبادران تا وزنه حدود 100 حلقه چاه آب داير انتخاب شد و هر دو ماه يک بار از مهر ماه 1377 تا مهر ماه 1381 نمونه برداري انجام گرفت و غلظت TH, SO42-, Mg 2+, Ca2+, Na+, k+, HCO3-, Cl-, NO3- N و EC اندازه گيري شد. نتايج نشان داد ميانگين غلظت نيتروژن نيتراتي در آب چاه هاي باغبادران با عمق متوسط 6 متر 5.28 ، در منطقه فلاورجان با عمق متوسط 7.5 متر 17.63 و در منطقه ورزنه با عمق متوسط 6 متر 6.35 ميلي گرم در ليتر بود.

بيشترين مقدار غلظت نيتروژني نيتراتي در آب چاه در منطقه جلال آباد در فاصله يک کيلومتري ساحل زاينده رود و به ميزان 70.8 ميلي گرم در ليتر (7 برابر حد استاندارد 10 ميلي گرم در ليتر) در تاريخ 27/1/80 اندازه گيري شد. ميانگين غلظت نيتروژن نيتراتي چاه آب آشاميدني روستاي باغ ملک (چاه شماره 1) با چاه آب شهر ورزنه (چاه شماره 100) در طول مدت مطالعه تفاوت معني دار نداشت ولي اين غلظت در منطقه لنجان (کله مسيح، چمگران، زرين شهر، فلاورجان و درچه) به علت فعاليت زياد کشاورزي (به طور عمده برنج کاري) با نقطه شروع (چاه شماره 1) و نقطه پايان (چاه شماره 100) داراي تفاوت معني داري بود. همچنين، نتايج نشان داد که غلظت نيترات با هيچيک از پارامترهاي شيميايي اندازه گيري شده در نمونه هاي آب زير زميني همبستگي معني داري ندارد.

 

◄   يونهاي فلزي محلول :

مهمترين يونهاي فلزي محلول شامل آهن، سرب، مس، نقره، منگنز، کادميوم، آرسنيک و روي مي باشند. غلظت بالاي اين يونهاي فلزي آبهاي سطحي و زيرزميني را آلوده مي کند و مصارف اين آبها را تحت تأثير قرار مي دهد. غلظت بالاي يونهاي فلزي و pH پايين سبب ايجاد اثرت خاصي در انسان مي شود و حتي گاهي منجر به بيماري مي گردد. غلظتهاي بالاي فلزي معمولاً همراه pH پايين مشاهده مي شوند. pH پايين سبب انحلال و تشديد تحرک اغلب يونهاي فلزي مي گردد. بدين وسيله يونهاي فلزي به صورت محلول توسط آبهاي زيرزميني و سطحي مهاجرت مي کنند و به فاصله هاي دور در اثر افزايشpH رسوب مي کند و رسوب هيدرو کسيد و سولفاتهاي فلزي را پديد مي آورند. مواد شيميايي مورد استفاده در معدنکاري و کانه آرايي از ديگر آلوده کننده هاي آب هستند. مواد مختلف مورد استفاده بيشتر شامل مس، روي، کرم، سيانور، نيترات و ترکيبات فنولي و اسيد سولفوريک مي باشند. آلودگيهاي اسيدي بيشتر در اثر ليچينگ و آلودگي هاي نيتراتي بيشتر در اثر انفجار ايجاد مي گردند
آلودگيهاي محلول در آبهاي محدوده معدني، اغلب يونهاي فلزي هستند ولي گاهي نيترات، سولفات و مواد راديو اکتيو را شامل مي شوند. اين يونها از محدوده هاي معدني به مناطق مجاور مهاجرت مي کنند و آبهاي سطحي و زيرزميني را آلوده مي کنند
 

◄   آفتکشها:
مطالعات متعددي طي چهار دهه گذشته انجام شده است که نشان ميدهد آفتکشهايي که بطور معمول در سطح زمين مورد استفاده قرار گرفته اند مي توانند با فرو رفتن به داخل زمين به آبهاي زيرزميني راه يابند به گونه اي که غلظت آنها قابل اندازه گيري باشد.
حرکت مواد حاصل از تجزيه آفت کشها - که در محل استفاده تشکيل مي شوند- به داخل زمين مي تواند موجب آلودگي آبهاي زير زميني شود. اين مواد مي توانند تا سالها در آبهاي زير زميني باقي بمانند البته اين موضوع به ساختار شيميايي ترکيب و شرايط محيطي بستگي دارد. در تحقيقي در چارچوب برنامه ملي ارزيابي (USGS) دانشمندان سازمان زمين شناسي ايالات متحده کيفيت آب اين سازمان به بررسي آفت کشهاي انتخابي و ترکيبات حاصل از تجزيه آنها در آبهاي زير زميني پرداخته اند


◄   ضايعات راديواکتيوي:

يکي از عوامل آلوده کننده مهم منابع آبي زيرزميني است که امروزه يکي از راههاي رفع آنها که در حقيقت مشکل بزرگي براي صاحبان تکنولوژي هسته‌اي نيز به شمار مي‌رود دفن آنها در زير زمين است علاوه بر دفن ضايعات راديواکتيو در زير زمين ، همه انفجار هاي هسته‌اي زير زميني نيز موجب آلوده شدن آبهاي زير زميني مي‌شود.