فرهنگ و تاريخ | سرگرمي | نيازمنديها | مذهبي | اقتصادي | خانواده و اجتماع | هنر | اخبار | ورزش | کامپيوتر | گردشگري | صنعت و دانشگاه | صفحه اصلي

صفحه اول بخش هوا فضا
دانشگاه ها و اساتيد هوا فضا
آموزش علوم رشته هوا فضا
آموزش نرم افزارهاي هوا فضا
مراکز تحقيقاتي رشته هوا فضا
پروژه هاي تحقيقاتي هوا فضا
رده بندي سايتهاي هوا فضا
آشنايي با متخصصين هوا فضا
بانک مقالات رشته هوا فضا
پايان نامه هاي دانشجويي
مجلات و نشريات هوا فضا
گالري عکس نجوم و فضا
 
 

عنوان: سياره عطارد

نويسنده: لنا سجاديفر

منبع اطلاعاتي: www.iranika.ir

عکس
 

 

گالري تصاوير

 

- - - - -

   
 
 

 عطارد نزديک ترين سياره به خورشيد و قطر آن 4879 کيلومتر، حدودا دو پنجم قطر زمين است. ميانگين فاصله مدار عطارد از خورشيد 58 ميليون کيلومتر مي باشد. در حاليکه فاصله مدار زمين از خورشيد حدود 150ميليون کيلومتر است. به دليل اندازه کوچک عطارد و نزديک بودن آن به خورشيد درخشان، رصد آن از زمين بدون تلسکوپ اغلب بسيار مشکل مي باشد. در زمانهاي مشخصي از سال، عطارد در قسمت غربي و در ارتفاع پايين پس از غروب آفتاب در آسمان قابل رويت است. در زمانهاي ديگر، اين سياره در قسمت شرقي آسمان پس از طلوع آفتاب مشاهده مي گردد.

 


 مدار عطارد:

عطارد در مدار بيضي شکلي به دور خورشيد سفر مي کند. نزديک ترين فاصله سياره به خورشيد 46 ميليون کيلومتر و دورترين فاصله آن از خورشيد حدود 70 ميليون کيلومتر است. کم ترين فاصله عطارد از زمين 77 ميليون و 300 هزار کيلومتر مي باشد.
سرعت گردش عطارد به دور خورشيد از بقيه سيارات منظومه شمسي بيشتر است. عطارد در افسانه هاي رومي به نام هرمس (Hermes) يعني خداي بازرگاني و دزدي و سخنوري معروف بود و در بعضي افسانه هاي رومي به نام والکان (Vulcan) يا رب النوع آتش و فلز نيز نام داشت. شايد اين سياره به خاطر اينکه خيلي سريع در آسمان حرکت مي کند اين نام را به خود گرفته است. سرعت اين سياره 48 کيلومتر در ثانيه است و در هر 88 روز زميني يکبار به دور خورشيد مي چرخد. زمين در هر 365 روز يکبار به دور خورشيد گردش مي کند.

 

 حرکت وضعي:
همانگونه که عطارد به دور خورشيد در گردش است حول محور عمودي خود نيز مي چرخد. اين سياره در هر 59 روز زميني يک دور کامل به دور خود مي چرخد. چرخشي آهسته تر از چرخش همه سيارات به جز زهره. در نتيجه چرخش آهسته سياره حول محور خود و سرعت سريع آن به دور خورشيد، يک روز در عطارد (فاصله زماني بين دو طلوع خورشيد) معادل 176 روز زميني مي باشد.

تا اواسط دهه هفتاد، ستاره شناسان گمان مي کردند که عطارد در هر 88 روز يکبار حول محور عمودي خود مي چرخد. يعني طول سال و روز آن برابر است. اگر چنين بود، يک سمت عطارد هميشه رو به خورشيد و سمت ديگر آن هميشه پشت به خورشيد و تاريک بود. تا اينکه مطالعات راداري که در سال 1965 صورت گرفت نشان داد که اين سياره در هر 59 روز يکبار به دور خود مي چرخد.


 

 فاز عطارد:
هنگام رصد عطارد به کمک تلسکوپ تغييراتي در شکل و اندازه آن مشاهده مي شود. اين تغييرات آشکار را که شبيه تغييرات ظاهري ماه است، فاز مي نامند. اين تغييرات به اين دليل است که در زمانهاي مختلف قسمتهاي روشن سياره که از زمين ديده مي شوند متفاوت مي باشند.
از آنجا که عطارد و زمين هر دو به دور خورشيد در گردشند، عطارد تقريبا در هر 116 روز يکبار نزديک سمتي از خورشيد ديده مي شود. در اين هنگام تقريبا همه قسمت روشن اين سياره از زمين به شکل يک نقطه گرد و درخشان و تقريبا بدون هيچ نشاني بر روي آن رويت مي گردد. هنگاميکه عطارد به دور خورشيد و به سمت زمين حرکت مي کند، بخش کم و کمتري از قسمتهاي روشن آن مشاهده مي شود. پس از تقريبا 36 روز، تنها نيمي از سطح آن مشاهده مي شود. و پس از 22 روز ديگر، به سمتي از خورشيد نزديک مي شود که زمين نيز در آن سمت قرار دارد و تنها بخش باريکي از قسمت روشن آن مشاهده مي گردد. مقدار قسمتهاي روشني که از زمين قابل رويت است به تدريج با عبور عطارد از مقابل خورشيد و دور شدن آن از زمين افزايش مي يابد.
هنگاميکه عطارد در سمتي از خورشيد قرار دارد که زمين نيز در آن قسمت است، قسمت تاريک آن رو به زمين است. اين سياره معمولا در اين هنگام قابل رويت نيست چرا که مدار زمين و عطارد با زواياي مختلف نسبت به خورشيد قرار دارند. در نتيجه عطارد هميشه مستقيما از بين زمين و خورشيد عبور نمي کند. اين اتفاق تنها در هر 3 تا 13 سال يکبار رخ مي دهد و در آن هنگام سياره به صورت نقطه سياهي از مقابل خورشيد عبور مي نمايد.

 

 سطح و جو عطارد:
سطح عطارد بسيار شبيه به سطح ماه مي باشد. اين سياره تقريبا 6 درصد از نور تابيده شده از خورشيد را باز مي تاباند. اين مقدار شبيه به مقدار بازتاب نور از سطح ماه است. به مانند ماه، سطح عطارد با لايه اي نازک از ماده معدني به نام سيليکات به شکل ذراتي کوچک پوشيده شده است. اين سياره همچنين داراي دشتهاي مسطح پهناور، شيبهاي صخره اي و چاله هاي عميق متعددي مانند ماه مي باشد. چاله ها و دهانه ها در اثر اصابت اجرام و سنگهاي آسماني به وجود آمده اند. عطارد از داشتن جوي مناسب و کافي براي کاهش سرعت و ضربه اين اجرام و سوزاندن آنها در اثر اصطکاک، محروم است. عرض دهانه "حوضه کالوريس" ، بزرگترين چاله عطارد، 1300 کيلومتر اندازه گيري شده است.
بخشهاي داخلي سياره عطارد شبيه به لايه هاي دروني زمين است. هر دو سياره در زير پوسته داراي لايه اي سنگي به نام جبه و داراي هسته اي آهني مي باشند. بر اساس اندازه و جرم عطارد، دانشمندان بر اين باورند که هسته اين سياره تقريبا سه چهارم شعاع آن را تشکيل مي دهد و تقريبا به اندازه ماه مي باشد. هسته زمين نيمي از شعاع آن را در بر گرفته است. با کشف ميدان مغناطيسي در عطارد برخي دانشمندان وجود آهن مذاب در بخشهاي بيروني اين سياره را، مانند زمين، اعلام نمودند.
عطارد سياره اي خشک، داغ و تقريبا بدون جو و هوا مي باشد. قدرت پرتوهاي خورشيد در اين سياره تقريبا 7 برابر قدرت آنها در زمين است. خورشيد در آسمان عطارد تقريبا 2/21 برابر بزرگتر از آسمان زمين ديده مي شود.
عطارد در جو خود براي کاهش مقدار دما و نور دريافت شده از خورشيد، گاز کافي ندارد. در طي روز دماي سياره به 450 درجه سانتيگراد مي رسد اما در شب دما ممکن است تا 275- کاهش يابد. به دليل کمبود جو، آسمان عطارد سياه است. احتمالا در طول روز ستارگان در آسمان عطارد قابل رويتند.
تصاوير و اطلاعات به دست آمده توسط رادارهايي بر روي زمين، حاکي از آن است که در چاله هاي موجود در دو قطب عطارد يخ آب وجود دارد. کف اين چاله ها در معرض نور آفتاب قرار نمي گيرند لذا دماي کافي براي ذوب يخ در چاله هاي قطبي وجود ندارد.
در خصوص چگونگي پيدايش يخ در قطبهاي عطارد تنها دو منبع مشخص مي توانند قابل ذکر باشند: بمباران سنگ هاي آسماني و خروج فوران هاي سياره اي. سنگ هاي آسماني مقادير زيادي آب را با خود به سطح عطارد، به ويژه در گذشته، حمل کرده اند. فوران هاي آب از درون سياره نيز مي توانند منجر به ايجاد آبراهه هايي در سطح عطارد گردند که البته اين مطلب صرفا در حد يک نظريه مي باشد. مناطق هميشه سايه نزديک قطب هاي عطارد نقش يک تله سرد را ايفا مي کنند به اين صورت که آبهايي که به هر دليل به اين منطقه وارد مي شوند، منجمد گرديده و در همانجا باقي خواهند ماند. البته عواملي براي از بين بردن اين يخها نظير بادهاي خورشيدي وجود دارند اما تاثير آنها بر روي يخها هنوز شناسايي نشده است.
عطارد با مقدار بسيار اندکي هليوم، هيدروژن، اکسيژن و سديوم احاطه شده است. اين لايه از گازها در عطارد بسيار نازک است به طوريکه بيشترين فشار جوي ممکن يعني بيشترين نيرويي که وزن اين گازها در عطارد ايجاد مي نمايند حدود 000.000.000.03/0 پوند در هر اينچ مربع معادل 000.000.000.002/0 کيلوگرم در هر سانتيمتر مربع است. فشار جوي در زمين 03/1 کيلوگرم در هر سانتيمتر مربع مي باشد.
گياهان و جانوران زميني به دليل شدت گرما و فقدان اکسيژن نمي توانند در عطارد به حيات خود ادامه دهند. دانشمندان ترديد دارند که گونه اي از حيات در اين سياره کشف گردد.


 جرم و چگالي عطارد:
چگالي عطارد به مقدار خيلي کمي از چگالي زمين کمتر است. عطارد از زمين کوچک تر است در نتيجه جرم آن نيز از زمين کمتر مي باشد. جرم کمتر اين سياره باعث مي شود که نيروي گرانش آن حدودا يک سوم گرانش زمين باشد. جسمي که در زمين 100 پوند وزن داشته باشد در عطارد تنها حدود 38 پوند وزن خواهد داشت.


 پروازهايي به سمت عطارد:
مارينر 10 (Mariner 10) ايالات متحده نخستين فضاپيمايي بود که به عطارد فرستاده شد. اين فضاپيما که از راه دور کنترل مي شد در فاصله 740 کيلومتري از عطارد در تاريخ 29 مارس 1974 به پرواز درآمد. اين فضاپيما در تاريخهاي 24 سپتامبر همان سال و 16 مارس 1975، دوباره به سمت عطارد ارسال گرديد. در طول اين ماموريتها، اين فضاپيما از بخشها و قسمتهاي مختلف عطارد عکسبرداري نمود و توانست ميدان مغناطيسي اين سياره را تشخيص دهد.

مارينر 10 اولين فضاپيمايي بود که به مطالعه و بررسي دو سياره پرداخت. اين فضاپيما در مسير خود به سمت عطارد از زهره نيز عکسبرداري نموده و اندازه گيريهايي از اين سياره به عمل آورد. با نزديک شدن فضاپيما به سياره زهره، گرانش اين سياره بر فضاپيما تاثير گذاشته و منجر به افزايش سرعت آن گرديد در نتيجه فضاپيما زودتر به مقصد خود يعني عطارد رسيده و سوخت کمتري را نيز در اين راه مصرف نمود.
در سال 2004، ايالات متحده کاوشگر مسنجر (Messenger) را به سمت عطارد ارسال کرد. برنامه ريزي شده است که اين کاوشگر دو بار در سال 2008 و يکبار در سال 2009 به اين سياره پرواز کند و در سال 2011 در مداري به دور آن قرار گرفته و به مدت يکسال زميني به مطالعه سطح اين سياره، تهيه نقشه، شناسايي ترکيبات موجود، بررسي ساختمان دروني و مطالعه ميدان مغناطيسي آن بپردازد.
 

 

تصوير مارينر 10


 تاريخچه تشکيل سياره عطارد:

تاريخ شکل گيري عطارد و زمين به هم شبيه مي باشند. حدود 5/4 بيليون سال پيش سياره شکل گرفت. در آن زمان سيارات به شدت تحت بمباران هاي شديدي قرار داشتند که باعث پديدار گشتن آنها از دل سحابي تشکيل دهنده منظومه شمسي بود. در اوايل اين شکل گيري، عطارد با هسته اي آهنين و پوسته اي سيليکاتي از داخل مواد و غبار پيرامون خود متولد شد. پس از دوران بمباران شديد، مواد مذاب در سطح سياره جاري شده و لايه اي ديگر را براي عطارد به وجود آوردند. با گذشت دوران بمباران شديد، دوره بمباران ضعيف تري آغاز شد. در اين دوران چاله ها و دهانه هاي عطارد شکل گرفتند و سپس عطارد سرد شد. با سرماي سياره هسته آن شروع به انقباض نمود و در اثر اين انقباض شکستگيها و شکافهايي که شيبهاي تند عطارد را تشکيل دادند در سطح سياره به وجود آمدند. در مرحله سوم، مواد مذاب در مناطقي جاري گشتند که دشتهاي مسطح عطارد را به وجود آوردند. درمرحله چهارم، بمباران سنگ هاي ريز آسماني، سطحي غباري را براي عطارد به وجود آوردند. برخورد تعداد کمي سنگ آسماني بزرگ منجر به ايجاد چاله هايي بزرگ در سطح آن گرديد. در حال حاضر به جز برخي برخوردهاي محلي سنگ هاي آسماني، سطح عطارد فعاليت خاصي نداشته و براي ميليونها سال به همين شکل باقي مانده است.

 

جدول آماري عطارد

جرم (کيلوگرم)

3.303e+23

جرم (زمين =1)

5.5271e-02

شعاع استوايي (کيلومتر)

2,439.7

شعاع استوايي (زمين =1)

3.8252e-01

ميانگين چگالي (گرم در سانتيمتر مکعب)

5.42

ميانگين فاصله از خورشيد (کيلومتر)

57,910,000

ميانگين فاصله از خورشيد (زمين =1)

0.3871

دوره گردش (روز زميني=1)

58.6462

دوره مداري (روز زميني=1)

87.969

ميانگين شتاب مداري (کيلومتر بر ثانيه)

47.88

گريز از مرکز مداري

0.2056

زاويه محور عمودي (درجه)

0.00

زاويه مدار (درجه)

7.004

گرانش سطح استوايي

2.78

شتاب گريز استوايي (کيلومتر بر ثانيه)

4.25

ميانگين دماي سطح

179C

حداکثر دماي سطح

427C

حداقل دماي سطح

-173C

هليوم موجود در اتمسفر

42%

سيوم موجود در اتمسفر

42%

اکسيژن موجود در اتمسفر

15%

ديگر گازهاي موجود در اتمسفر

1%

 

 

 

 

 

گروه علمي فدک

کليه مطالب ارسالي با نام اشخاص و ذکر منبع در اين سايت درج مي شود

راهنما  |  آمار سايت  |  درباره ما  |  تماس با ما  |  نظر خواهي  | آرشيو  |  عضويت در سايت